kancelaria@przetwarzaniedanych.pl

Kancelaria na Facebooku

Kancelaria na Linkedin

Wywiad środowiskowy a ochrona danych osobowych

Jako osoba zawodowo zajmująca się prawem ochrony danych osobowych mam wewnętrzną niechęć do ingerencji w prawa jednostek do prywatności. Nie mam oczywiście nic przeciwko temu, że same jednostki np. na FB odsłaniają swoją prywatność. Są wolnymi ludźmi i wolno im.

Dzisiaj chciałabym Wam przybliżyć taką instytucję jak wywiad środowiskowy. Dla prawnika specjalizującego się w prawie ochrony danych osobowych jest to nie lada orzech do zgryzienia.

Wywiad środowiskowy spotykamy w prawie karnym, cywilnym, ale także prawie administracyjnym. Instytucja ta w największym uproszeniu służyć ma inwigilacji osób wobec których została zarządzona.

Wywiad środowiskowy jest w procedurach swoistym środkiem dowodowym mającym dostarczyć określonych informacji dla organów prowadzących te postępowania i pomóc w wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie.

Wywiad środowiskowy prowadzony w postępowaniach karnych ma na celu zebranie informacji o oskarżonym w jego środowisku. Przepisy nie precyzją definicji legalnej wywiadu środowiskowego. Mówią natomiast, że wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania, pobytu, pracy oskarżonego. Informacje zbierane są od rodziny, sąsiadów, znajomych, współpracowników, osób lub instytucji.

W postępowaniu karnym tylko w określonych sytuacjach wywiad jest obligatoryjny, w postępowaniu wykonawczym jest fakultatywny i w każdym przypadku służy zbieraniu informacji o oskarżonym czy osadzonym. Wywiad może być również przeprowadzany w sprawach rodzinnych czy w celach związanych z realizacją pomocy społecznej również w celu zebrania informacji.

Wywiady najczęściej przeprowadzają kuratorzy sądowi, ale nie tylko. Czasami jest to też policja lub inne wyznaczone organy. Wywiad polega na tym, że najczęściej kurator chodzi po sąsiadach i wypytuje o osobę. Musi przy tym powiedzieć jaki organ zarządził wywiad i kogo on dotyczy, przedstawić swoją służbową legitymację. Jego pytania są uzależnione w zależności od tego, co ma ustalić i mogą obejmować ogólne informacje o osobie ale też o jej sytuacji majątkowej, źródłach dochodów, stanie zdrowia w tym nadużywania alkoholu.

Oczywistym jest, że kurator zbierając informacje do wywiadu zdradzić musi, że wobec określonej osoby sąd w związku z toczącym się przeciwko niej postępowaniem zarządził wywiad. Ujawnia więc informacje zaliczone przez ustawę o ochronie danych osobowych do informacji wrażliwych czyli tych, których przetwarzanie co do zasady jest zakazane. Ponadto zakres zbieranych danych najczęściej też zalicza się do danych wrażliwych, gdyż zbierane  są dane o stanie zdrowia, nadużywaniu alkoholu czy innych środków odurzających.

Podstawą do przetwarzania danych wrażliwych może być wyłącznie przepis prawa. Jednak zgodnie z ustawą i  orzecznictwem przepis musi wyraźnie uchlać zakaz przetwarzania danych wrażliwych, precyzować o jaki zakres danych chodzi, jakie są dozwolone sposoby tego przetwarzania. Przepisy regulujące wywiad nie zostały sprecyzowane zgodnie z tym zasadami, na co zwracał uwagę w swoich wystąpieniach do ministra sprawiedliwości GIODO.

Ktoś może powiedzieć, że istnieje nadrzędy interes publiczny w zarządzaniu wywiadów, w końcu chodzi o osoby mające sprawy karne, będące oskarżone o popełnienie przestępstwa. I wszystko się zgadza, jednak z poczynionych przeze mnie ustaleń ta instytucja jest przez sądy nadużywana. Sami kuratorzy dziwią się, gdy dostają nakaz przeprowadzania wywiadów w przypadku np. popełnienia przestępstwa w zakresie prawa budowlanego (samowolka budowlana) lub innych przestępstw  o niewielkiej szkodliwości społecznej.

Znane były praktyki sądów dotyczące zarządzania wywiadów środowiskowych w przypadku nieuiszczania zasądzanych wyrokami grzywien. Wywiady były masowo przeprowadzane na okoliczność ustalenia stanu majątkowego i informacji o dochodach zobowiązanego do uiszczenia grzywny. Minister Sprawiedliwości po przyjrzeniu się praktyce wyraźnie zakazał nadużywania tego środka.

Reasumując w mojej ocenie stosowanie przez sądy czy prokuratorów wywiadów środowiskowych w sytuacjach, w których nie mają takiego obowiązku, w szczególności w przypadku czynów o niskiej szkodliwości społecznej stanowi niepotrzebną ingerencję w prywatność osoby.

Należy pamiętać, że informacja wypuszczona w środowisko danej osoby o toczącym się przeciwko niej  postępowaniu w szczególności karnym  z reguły rodzi negatywne dla tej skutki w postaci na przykład ostracyzmu społecznego. Kuratorzy sami mają wyczucie takich sytuacji i starają się postępować tak, aby zaszkodzić jak najmniej. Przyznają, że ostatecznie tylko w poszukiwaniu informacji zjawiają się u pracodawcy, gdyż zdarza się, ze ludzie po takiej wizycie kuratora tracą prace a nie o to chyba chodzi.

Wywiady środowiskowe tak, ale tylko pod warunkami. Te warunki szczegółowo powinna regulować ustawa a na ten moment tego nie robi. Być może stąd taki wysp wywiadów.

Mam nadzieję, że reforma prawa unijnego w zakresie ochrony danych osobowych osób fizycznych również tych w stosunku do których prowadzone są postępowania doprowadzi do niezbędnych regulacji również w zakresie prowadzenia wywiadów środowiskowych.

Kończąc tylko dygresja  do spraw bieżących. Wobec osób, które będą podejrzewane o wydatkowanie pomocy uzyskanej w ramach 500+ niezgodnie z celem ustawy będzie możliwość zarządzenia przeprowadzenia wywiadów środowiskowych w celu ustalenia wydatkowania pomocy zgodnie z prawem.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: